Logo Zatrzymać Przemoc.
baza-wiedzy-2

Skutki przemocy w rodzinie

Przemoc w rodzinie jest jedną z najczęstszych dysfunkcji społecznych prowadzącą do występowania chorób psychosomatycznych. Do najbardziej znamiennych objawów emocjonalnych, chorobowych i społecznych doświadczania przemocy domowej należą:

  • poważne obrażenia ciała, kalectwo, choroby somatyczne (np. bóle głowy, żołądka),
  • wyuczona bezradność (bierne znoszenie zachowań krzywdzących),
  • wzmożone napięcie emocjonalne, impulsywność,
  • zaburzenia depresyjne: obniżony nastrój, emocjonalne otępienie, niska samoocena, brak chęci do działania, negatywne myślenie o sobie, świecie, przyszłości, stany lękowe, płaczliwość, próby samobójcze;
  • zaburzenia lękowe: lęk przed podjęciem działania, przed krytyką, przed odrzuceniem; nieufność do otoczenia i brak umiejętności nawiązywania kontaktów społecznych; z zaburzeniami lękowymi często współwystępują zaburzenia odżywiania, depresje, uzależnienia;
  • zaburzenia adaptacyjne w pokonywaniu codziennych trudności;
  • uzależnienia (od alkoholu, narkotyków, leków uspokajających) będące próbą złagodzenia odczuwanego bólu psychicznego i fizycznego;
  • próby samobójcze.

PTSD – Zespół Zaburzeń Stresu Pourazowego rozpoznaje się u około 60 % ofiar przemocy domowej [źródło: Marian Piotr Krysiak (red.) „Przemocy mówimy dość”]. Podstawowe objawy PTSD to: nieustanne powracanie do wydarzenia na jawie i w koszmarach sennych; poczucie braku przyszłości; wycofanie, spadek aktywności psychofizycznej; irytacja, drażliwość, podwyższona czujność (gotowość do gwałtownej reakcji na obiektywnie obojętne sygnały np. hałas, światło); trudności z koncentracją uwagi; problemy ze snem; unikanie rozmów na temat wydarzenia, miejsc i ludzi związanych z bardzo trudnymi doświadczeniami; osoba doświadczająca przemocy ma poczucie, że zwariowała, nie rozumie tego, co się z nią dzieje. Często PTSD towarzyszy depresja (ok. 40%), zaburzenia lękowe (ok. 20%), uzależnienie od alkoholu (ok.13%) i zaburzenia psychosomatyczne (ok. 20%) [źródło: Irena Krupka-Matuszczyk (red.) „Wybrane zagadnienia z psychologii klinicznej”].

Objawy związane z doznaną krzywdą ujawniają się najczęściej w klatce piersiowej, udach, pośladkach, kościach, genitaliach w postaci chronicznego bólu, infekcji, lęku o funkcjonowanie narządów rodnych. Niektóre osoby doświadczające przemocy tak wstydzą się swojego ciała, że nie chcą dotykać siebie i nie zgadzają się na opiekę medyczną, zwłaszcza na zabiegi ginekologiczne. Długotrwałe konsekwencje doznanego bólu mogą rozwijać się po upływie dwóch lat od doznanej przemocy lub później. Niektóre z nich pojawiają się, a potem wycofują, by niespodziewanie pojawić się znowu w stresowej sytuacji.

SYNDROM WYUCZONEJ BEZRADNOŚCI
Ofiary przemocy nabierają  przekonania o nieskuteczności swoich posunięć, rodzi się w nich poczucie bezradności. Wyuczona bezradność jest poddaniem się, zaprzestaniem działania, które wynika z przekonania, że cokolwiek się zrobi, nie będzie to miało żadnego znaczenia, gdyż zawsze znajdzie się powód do zachowań agresywnych.

ZJAWISKO „PRANIA MÓZGU”
Badania nad przemocą w rodzinie pozwoliły wyodrębnić najbardziej typowe zachowania sprawców przemocy, stosujących technikę „prania mózgu” do których zalicza się: izolację, monopolizację uwagi, doprowadzenie do wyczerpania, wywoływanie lęku i depresji, naprzemienność kary i nagrody, demonstrowanie wszechmocy i wszechwładzy,  wymuszanie drobnych przysług.
Konsekwencje „prania mózgu”:

  • Degradacja własnego obrazu – zabiegi te powodują, że osoby doznające przemocy, zmniejszają swoją aktywność, wycofują się z działania i unikają podejmowania trudnych zadań. Uważają, że są głupie i mało zdolne. Łatwo ulegają sugestiom i manipulacjom. Zmieniają swoje poglądy, przyzwyczajenia, by dostosować się do życzeń sprawcy.
  • Przeżywanie silnego poczucia lęku i zagrożenia – ofiary mają duże poczucie winy, wstydu i lęku. Od sprawcy oczekują jedynie kary, ponieważ wiedzą, że są pełne wad, a wszystko co robią jest niewłaściwe. Przeżywanie silnego poczucia winy kieru­je złość i agresywność w stronę własnej osoby, to z kolei powoduje, że sprawca może czuć się bezkarnie.
  • Wyzwalanie silnych stanów regresji – regresja jest mechanizmem obronnym, polegającym na nawrotach do zachowań i sposobów działania z wcześniejszych okresów życia. Stosowanie techniki „prania mózgu”, prowadzi do wielu regresywnych zmian w osobowości ofiar. Skutkiem tego jest ich bezradność, zanik krytycznego myślenia, powrót do myślenia życzeniowego, czasami zanik uczuć wyższych. Procesy „prania mózgu” powodują całkowite podporządkowanie, utratę poczucia własnej wartości i własnych przekonań oraz bezkrytyczne przyjmowanie rzeczywistości, wykreowanej przez sprawcę.

„SYNDROM SZTOKHOLMSKI”
Jedną z konsekwencji ciągłego zagrożenia przemocą jest skłonność osób doświadczających przemocy do identyfikacji z oprawcą i gotowość do działania w jego interesie. Tendencję tę uważa się za podświadomie przyjętą strategię przetrwania. Podporządkowanie woli oprawcy nie jest wolną decyzją osoby pokrzywdzonej, ale bezpośrednim skutkiem przemocy. Identyfikacja ze sprawcą przemocy, będąca reakcją na sytuację bez wyjścia, określana jest  w takim przypadku mianem syndromu sztokholmskiego. Zjawisko to po raz pierwszy zaobserwowano w stolicy Szwecji po włamaniu do banku i wzięciu przez włamywaczy grupy zakładników. Między więźniami a przestępcami zrodziła się więź, która z upływem dni stawała się coraz silniejsza. Po wtargnięciu przez policję do banku i aresztowaniu włamywaczy, niektórzy spośród byłych zakładników odwiedzali sprawców w więzieniu.

Osoby doświadczające przemocy  domowej często przejawiają symptomy syndromu sztokholmskiego. W takich przypadkach kobieta panicznie boi się uczynić coś, co mogłoby sprowokować lub wzbudzić gniew agresywnego partnera. Dlatego próbuje zyskać życzliwość mężczyzny i zachowywać się jak jego sprzymierzeniec. Może się zdarzyć na przykład,  że kobieta stara się bronić swego oprawcę, odmawiając podania prawdziwych przyczyn odniesionych obrażeń lub twierdząc, że sama się zraniła. Oprawca czuje się bezkarny i coraz częściej demonstruje swoją władzę. Sprawca stosuje podobne techniki jak porywacz: izolowanie ofiary od społeczeństwa, groźby czy budzenie w ofierze poczucia winy za własne czyny. Drobne gesty, takie jak np. prezenty czy kwiaty, wzmacniają u ofiary poczucie, że brutalny agresor żałuje swojego zachowania i jest „dobrym człowiekiem”. Szczególnie bezbronne w takim sytuacjach są dzieci, ufające opiekunom i wierzące w ich dobroć i miłość.

Badania naukowe wykazały, że 30% osób krzywdzonych w dzieciństwie powtarza te same zachowania w swoich rodzinach. 70% dzieci już po trzech latach krzywdzenia wykazuje opóźnienie rozwoju  psychoruchowego w stosunku do swoich możliwości rozwojowych. (źródło: www.niebieskalinia.pl )

Doznawana w dzieciństwie przemoc może powodować wystąpienie depresji nawet w wieku przedszkolnym i szkolnym, objawiającej się:

  • zaburzeniami emocjonalnymi, trwałym przeżywaniem smutku, przygnębienia, ale także rozdrażnieniem lub stanami lękowymi,
  • zaburzeniami zachowania, spowolnieniem lub nadpobudliwością ruchową, społecznym wycofaniem,
  • zaburzeniem funkcji poznawczych, ograniczeniem zainteresowań, problemami z koncentracją uwagi, obniżeniem tempa nauki,
  • objawami somatycznymi, utratą łaknienia, zaburzeniami snu, bólami brzucha, głowy, zaburzeniami miesiączkowania.

Depresje u młodzieży manifestują się zaburzeniami lękowymi, fobią społeczną, zaburzeniami obsesyjno-kompulsywnymi; znaczna część młodzieży z depresją stosuje przy tym używki, tj. alkohol i narkotyki.

Problemy zdrowotne osób dorosłych doznających przewlekłej przemocy w rodzinie najczęściej objawiają się jako depresja, zaburzenia osobowości, zaburzenia lękowe, psychozy schizofreniczne, przewlekłe choroby somatyczne i uzależnienie od leków. Do konsekwencji długoterminowych należy także zespół jelita drażliwego i choroba niedokrwienna serca.

Osoby doświadczające przemocy domowej lub obserwujące bicie częściej stają się:

  • bardziej agresywne i wrogie w stosunku do innych ludzi:
  • są mniej odpowiedzialne za wszystko, co w życiu robią;
  • mają trudności w kontaktach z innymi ludźmi (są mniej komunikatywne, bardziej drażliwe, nieufne);
  • częściej żyją w rozbitych rodzinach i nie utrzymują kontaktów z najbliższymi krewnymi;
  • częściej ponoszą porażki zawodowe i trudniej im osiągnąć ważne życiowe cele;
  • trudniej im założyć własną rodzinę, a jeżeli im się uda są to często rodziny nietrwałe.

To tylko niektóre skutki przemocy, ale i to wystarczy, żeby uświadomić sobie jak bardzo przemoc niszczy życie ludzi.

Menu